नागपूर (वृत्तसंस्था) महाराष्ट्रात कोळसा टेंडर घोटाळा होत असून हा घोटाळा तब्बल ५९५० कोटींचा असल्याचं म्हणत राष्ट्रवादीने सीबीआयकडे तक्रार केली आहे. वेस्ट कोल महाजनको व खनिकर्म महामंडळ ३०० रुपये व ६०० रुपये मेट्रिक टन या दराने कोल वॉशरी मालकांना देतात, असा आरोपही या तक्रारीत करण्यात आला आहे.
तक्रारीत काय आरोप करण्यात आले?
५९५० कोटींचा घोटाळा झाला असल्याचा सीबीआय तक्रारीत आरोप करण्यात आला. यात ९५२ कोटी च्या GST चोरी, सोबतच २३८ कोटी रॉयल्टी चोरी, जो वेस्ट कोल महाजनको व खनिकर्म महामंडळ ३०० रुपये व ६०० रुपये मेट्रिक टन या दराने कोल वॉशरी मालकांना देतात, तोच कोल ओपन मार्केटमध्ये ३००० रुपये मॅट्रिक टन ने विकला जातो. त्यामुळे हिंद एनर्जी व एसीबी या कोल वॉशरी पाच वर्षाला ४६७० हजार कोटींची अतिरिक्त नफा मिळवून दिला जातो असा तक्रारीत आरोप करण्यात आला.
महत्वाचे म्हणजे केंद्र सरकारच्या संसदीय समितीने वेस्ट कोल हँडलिंग संदर्भात मे २०२१ एक धोरण ठरवले. त्यानुसार स्वच्छता प्रक्रियेत वॉशरीतून निघणार वेस्ट कोल प्रथम प्राधान्य वीज निर्मिती साठी वापरायचा आहे. दुसरे प्राधान्य वेस्ट कोल रस्ते, धरण व इतर बांधकामासाठी वापरायला सांगितले. त्यामुळे शासनाच्याच खर्चात बचत होते. मात्र महानको खनिकर्म महामंडळच्या माध्यमातून कोल वॉशरी मालकांना नाममात्र दरात विकत आहे. हे केंद्र सरकारच्या वेस्ट कोल धोरणाचे सरासर उल्लंघन आहे.
घोटाळा कसा होतो ?
वीज निर्मितीसाठी महाजनको हा कोळसा WCL, MCL व ACCL या संस्थांकडून खरेदी करते. कोळसा जमिनीतून निघतं असल्याने औष्णिक विद्युत केंद्रात वारण्याआधी तो पाण्याने स्वच्छ केला जातो. स्वच्छता प्रक्रियेत कोळशामध्ये मिश्रित असलेले इतर निरुपयोगी टाकाऊ घटक निघून जाते. या प्रक्रियेत 15 ते 20 टक्के घट ग्राहय धरली जाते. वीज निर्मितीसाठी महाजनकोला हा कोळसा स्वच्छ करून देण्याची जबाबदारी खनिकर्म महामंडळाची आहे. खनिकर्म महामंडळ निविदा काढून खाजगी कंपन्यांकडून हा कोळसा धऊन घेता. इथपर्यंत सर्व ठीक आहे. मग तुम्ही म्हणाल की हा घोटाळा कुठे आहे? तर हा घोटाळा दडला आहे वेस्ट कोलमध्ये.
कोळसा स्वच्छ करणाऱ्या कंपन्यांना 15 ते 20 टक्के निघणार वेस्ट कोल हा महाजनको खनिकर्म महामंडळाच्या माध्यमातून कोळसा स्वच्छ करणाऱ्या कंपन्यांना ग्रेड नुसार 300 रुपये ते 600 रुपये प्रति मॅट्रिक टन दराने विकून टाकते. आज खुल्या बाजारात कोळशाची किंमत सहा हजार रुपये मॅट्रिक टन आहे. त्यामुळे वेस्ट कोल खुल्या बाजारात तीन हजार मॅट्रिक टनच्या वर विकला जातो. या फरकात हा भ्रष्ट्राचार दडला आहे. राज्यात दरवर्षी 22 मिलियन मॅट्रिक टन MMTकोळसा हा वीजनिर्मिती आधी धुतला जातो. त्यापैकी 15 टक्के वेस्ट कोल पकडला तरी 3.30 मिलियन मेट्रिक टन MMT का वेस्ट कोल म्हणून कोल वॉशरी कंपन्या ओपन मार्केट बाजार दरामध्ये विकतात. त्यामुळे या भ्रष्ट्राचाराची सीबीआयकडे तक्रार करण्यात आली असून महाविकास आघाडीमधील सहयोगी पक्ष राष्ट्रवादी काँग्रेसने ही तक्रार केली आहे.
